phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

Trong bối cảnh toàn ngành Tư pháp và hệ thống chính trị đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tiếp tục được xác định là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện rõ tính nhân văn, ưu việt của chế độ. Việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật và quyền được trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt không chỉ nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trước mắt mà còn góp phần hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống và ý thức thượng tôn pháp luật cho các em trong tương lai.

Thực hiện Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư về công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Công văn số 213-CV/ĐU ngày 17/12/2025 của Đảng ủy Chính phủ; Công văn số 52/PB&TG-TGPL ngày 16/01/2026 của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý – Bộ Tư pháp về việc tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh xác định việc tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn tỉnh là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Qua theo dõi thực tiễn triển khai tại địa phương cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt vẫn còn những hạn chế nhất định; việc tiếp cận thông tin pháp luật của một số nhóm trẻ em, nhất là trẻ em mồ côi, không nơi nương tựa hoặc trẻ em phải bỏ học sớm để lao động, kiếm sống, còn gặp khó khăn; nội dung, hình thức tuyên truyền ở một số nơi chưa thật sự phù hợp với điều kiện sống, đặc điểm tâm lý và nhu cầu hỗ trợ pháp lý của các em.

Để cụ thể hóa chỉ đạo của Trung ương, thống nhất định hướng triển khai trong toàn tỉnh và nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh đề nghị các cơ quan, tổ chức, đơn vị và Ủy ban nhân dân các xã, phường tập trung thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ sau:

1. Đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

- Các cơ quan, đơn vị, địa phương tập trung tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo hướng thiết thực, dễ hiểu, phù hợp với độ tuổi, đặc điểm tâm lý và điều kiện sống, bảo đảm nội dung phổ biến gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày của trẻ em và người chăm sóc trẻ em. Trọng tâm phổ biến, giáo dục pháp luật cần ưu tiên các quy định liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích thiết thực của trẻ em, trong đó tập trung vào các nội  dung sau:

+ Quyền và bổn phận cơ bản của trẻ em theo quy định của pháp luật;

+ Các quy định về phòng, chống bạo lực, xâm hại, bóc lột sức lao động trẻ em;

+ Quyền được học tập, được chăm sóc y tế, được đăng ký khai sinh, đăng ký hộ tịch;

+ Quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí và cách thức tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi có nhu cầu.

- Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được triển khai theo hướng nâng cao nhận thức, hình thành hành vi pháp lý đúng cho trẻ em và người chăm sóc trẻ em; đồng thời chú trọng tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức, xóa bỏ định kiến, tâm lý thờ ơ, né tránh trách nhiệm của gia đình và cộng đồng đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Thông qua đó, khuyến khích sự tham gia chủ động, trách nhiệm của gia đình, nhà trường, cơ sở bảo trợ xã hội và cộng đồng trong việc chăm sóc, bảo vệ trẻ em, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật và hạn chế nguy cơ trẻ em bị xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp.

- Trong quá trình triển khai, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần xác định rõ nhóm trẻ em có nhu cầu hỗ trợ pháp lý đặc thù để tổ chức phổ biến pháp luật phù hợp, tập trung vào các nhóm sau:

+ Trẻ em mồ côi, không nơi nương tựa, thiếu sự chăm sóc, giáo dục thường xuyên của gia đình;

+ Trẻ em phải bỏ học sớm để lao động, kiếm sống, chưa được tiếp cận đầy đủ giáo dục công dân và kiến thức pháp luật cơ bản.

- Việc phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các nhóm trẻ em nêu trên cần được thực hiện một cách thường xuyên, phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở, gắn với mục tiêu xây dựng nhân cách, đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật, góp phần hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt hòa nhập cộng đồng và phát triển toàn diện.